Postępowanie gospodarcze – tak będzie wyglądało od 7 listopada 2019r.

Wraz z wejściem w życie nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (tj. z dniem 7 listopada 2019r. – Ustawa z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy – Kodeks Postępowania Cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1469)) szczególne postępowanie w sprawach gospodarczych zostanie przywrócone w dziale IIa rozdziału trzeciego Kodeksu postępowania cywilnego (art. 4581-13).

 

 I. Krótki zarys historyczny

Postępowanie gospodarcze istniało w polskiej procedurze cywilnej od 1 października 1989 roku do 3 maja 2012 roku.

Zdaniem autorów projektu ustawy eliminującej te szczególne postępowania z 2011 roku, sprawy gospodarcze nie różniły się rodzajem występujących w nich żądań od „zwykłych” spraw cywilnych. Nie powinny być zatem poddane odrębnym rygorom proceduralnym. Autorzy projektu nie zgadzali się z tym, że występujący w nich przedsiębiorcy, jako profesjonaliści w zakresie działalności gospodarczej, powinni wykazywać wyższą staranność w prowadzeniu swoich spraw, w tym także sądowych. W konsekwencji nie zgadzali się również z twierdzeniem, że przedsiębiorcom można stawiać w tym względzie wyższe wymagania.

Mimo uchylenia postępowania gospodarczego nie zlikwidowano jednak w sądach wydziałów gospodarczych, chcąc wykorzystać dotychczasową specjalizację sędziów sądów gospodarczych.

 

 II. Co w takim razie kwalifikuje się jako sprawa gospodarcza?

Zgodnie z art. 4581 KPC do katalogu spraw gospodarczych należą m.in. sprawy:

1) między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej;

2) określone w pkt 1, choćby którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;

3) ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 KSH

4) przeciwko przedsiębiorcom w sprawach dot. naruszeń środowiska o zakazanie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku;

5) z umów o roboty budowlane oraz wszelkich umów związanych z procesem budowlanym;

6) z umów leasingu;

7) przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy

10) z zakresu prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego;

Sprawami gospodarczymi nie są jednak sprawy o:

1)  podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej po jej ustaniu;

2)  wierzytelność nabytą od osoby niebędącej przedsiębiorcą, chyba że wierzytelność ta powstała ze stosunku prawnego w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez wszystkie jego strony.

 

III. Co ze sprawami gospodarczymi których stronami osoby fizyczne i inne podmioty?

Strony niebędące przedsiębiorcami oraz przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi będą mogły jednak wnosić o rozpoznanie sprawy w zwykłym trybie. Wówczas sprawa będzie toczyła się przed sądem gospodarczym, jednak z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym.

Wniosek taki będzie musiał być przez sąd uwzględniony.

Sąd będzie miał obowiązek pouczyć o takim uprawnieniu stronę niezastępowaną przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego). Powinno to nastąpić niezwłocznie po złożeniu pierwszego pisma procesowego, a jeżeli było ono dotknięte brakami – po ich usunięciu. Pouczenie będzie miało miejsce także przy pierwszej czynności sądu, na którą strona się stawi.

Brak pouczenia zostanie uznany za pozbawienie strony możności obrony swych praw, chyba że nieudzielenie pouczenia nie miało wpływu na zachowanie tej strony w toku postępowania.

Co oznacza pozbawienie strony możliwości obrony?

Uznanie, że strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw oznacza, że postępowanie będzie nieważne od chwili, kiedy strona powinna była zostać pouczona o przysługujących jej prawach. Strona niepouczona, w przypadku przegrania postępowania, będzie więc mogła zaskarżyć wyrok powołując się właśnie na brak pouczenia. W takiej sytuacji, sąd odwoławczy będzie zobowiązany uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Wyjątkiem będzie sytuacja, w której nieudzielenie pouczenia nie miało wpływu na zachowanie tej strony w toku postępowania.

Pouczenie zostanie doręczone zarówno na piśmie, jak i na wskazany przez stronę adres poczty elektronicznej. Otrzyma je również pełnomocnik niebędący adwokatem, radcą prawnym bądź rzecznikiem patentowym.

Wniosek o rozpoznanie sprawy z zwykłym trybie strona będzie musiała złożyć w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej na piśmie pouczenia, a jeżeli doręczenie pouczenia nie było wymagane – w pozwie albo pierwszym piśmie procesowym pozwanego. Niezachowanie tych terminów spowoduje wygaśnięcie przedmiotowego uprawnienia.

 

IV. Wzmożona prekluzja dowodowa

Najistotniejszą kwestią rozróżniającą postępowania gospodarcze od postępowań w zwykłym trybie będzie wzmożony obowiązek przywoływania wszystkich dowodów w pozwie oraz odpowiedzi na pozew. Dodatkowe dowody będą mogły być powołane tylko, gdy strona wykaże, że nie mogła powołać ich wcześniej albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Nie będzie miała zastosowania dotychczasowa przesłanka, zgodnie z którą dodatkowe dowody mogą być powołane, jeżeli nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 4585 Powód jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany – w odpowiedzi na pozew. Twierdzenia i dowody powołane później nie będą brane pod uwagę, chyba że strona uprawdopodobni, że ich przedstawienie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.

 

V. Dokument istotniejszy niż człowiek

Postępowaniu gospodarczemu przyświeca także prymat dowodu z dokumentu. Czynność strony, w szczególności oświadczenie woli lub wiedzy, z którą prawo łączy nabycie, utratę lub zmianę uprawnienia strony w zakresie danego stosunku prawnego, może być wykazana tylko dokumentem, o którym mowa w art. 773 Kodeksu cywilnego (co oznacza, że jako dokument należy rozumieć każdy nośnik informacji pozwalający zapoznać się z jej treścią tj. m. in. także e-mail czy SMS). Inne środki dowodowe będą dopuszczalne, jedynie, jeżeli strona wykaże, że nie może przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych, chyba że strona wykaże, że nie może przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych. W praktyce oznacza to, że dla sądu w pierwszej kolejności będzie liczyć się to, co przedsiębiorca wykaże na papierze.

Zgodnie z nowelizacją, dowody z zeznań świadków będą przeprowadzane tylko w sytuacji, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku, pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

 

VI. Umowa dowodowa – wyłączenie dowodu na etapie zawierania umów

Zgodnie z projektem ustawy wprowadzony zostanie trzeci rodzaj umowy procesowej. Do umowy o właściwość sądu oraz umowy o jurysdykcję dołączy umowa dowodowa (art. 4589 KPC). Strony będą mogły umówić się o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu gospodarczym. W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu „zwykłym” strony nie będą miały takiej możliwości, bowiem umowa dowodowa przewidywana jest tylko dla spraw gospodarczych. Strony będą mogły wyłączyć każdy z dowodów dopuszczonych przez procedurę cywilną np. dowód z zeznań świadków czy przesłuchania stron. Sąd nie dopuści z urzędu dowodu wyłączonego umową. Umowa dowodowa pod rygorem nieważności powinna zostać zawarta na piśmie albo ustnie przed sądem. Umowa dowodowa zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu będzie nieważna.

 

VII. Inne zmiany

Novum stanowić będzie także obowiązek podania przed stronę aktualnego adresu poczty elektronicznej lub złożenie oświadczenia o braku takiego adresu w pozwie lub odpowiednio w pierwszym piśmie procesowym pozwanego. Brak spełnienia powyższego wymogu będzie uznawany za brak formalny pisma uniemożliwiający nadanie mu prawidłowego biegu.

Warto zwrócić uwagę także na to, że na podstawie art. 45813 KPC nieprawomocny wyrok będzie taką samą podstawą zabezpieczenia roszczenia jak nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Dlatego też, wierzyciel jeszcze przed uprawomocnieniem wyroku będzie mógł wysłać wyrok sądu I instancji do komornika, w celu prowadzenia egzekucji.

Dodatkowo, w postępowaniu gospodarczym nie będą dopuszczalne m.in. takie instytucje procesowe jak:

  1. zmiana powództwa polegająca na wystąpieniu z nowym roszczeniem zamiast lub obok dotychczasowego (z wyjątkiem rozszerzenia o kolejne świadczenia powtarzające się i zamiany dotychczasowego przedmiotu świadczenia na inny bądź jego równowartość),
  2. zawieszenie postępowania wskutek niestawiennictwa stron na rozprawie
  3. powództwo wzajemne oparte na art. 203 KPC

Skróceniu ulegną też terminy wiążące strony:

  1. Termin żądania wznowienia postępowania wyniesie co do zasady pięć lat zamiast dotychczasowych dziesięciu.
  2. Termin pozwalający na umorzenie postępowania zawieszonego skrócony zostanie do roku z obecnych pięciu lat.
  3. Natomiast instrukcyjny termin do rozstrzygnięcia danej sprawy w instancji wynosić ma sześć miesięcy od dnia wniesienia odpowiedzi na pozew.

 

VIII. Co na to Ministerstwo sprawiedliwości?

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowujące projekt nowelizacji, uważa, że zniesienie odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych było błędem. Liczba spraw wpływających do sądów gospodarczych wzrosła z 1,44 mln w 2012 r. do 1,97 mln w 2017 r., a przeciętny czas trwania postępowania w sprawach rejestrowanych w repertoriach GC (czyli w tych postępowaniach gospodarczych, które są rozpoznawane w procesie) wzrósł z 9,1 miesiąca do 15,7 miesiąca w sądach okręgowych i z 6,4 miesiąca do 14,1 miesiąca w sądach rejonowych. Tymczasem sprawy gospodarcze powinny być rozpoznawane szybciej niż pozostałe sprawy cywilne. Wprowadzenie nowego postępowania gospodarczego ma spowodować znaczne przyspieszenie rozpoznawania spraw przez Sąd poprzez wyznaczenie bardziej rygorystycznych zasad formalnych i skrócenie części terminów procesowych.

Kancelaria Radców Prawnych Stopczyk & Wspólnicy Sp. K.
Kancelaria zastrzega, że niniejsza informacja zawiera jedynie ogólny zarys poruszonych w niej zagadnień. Informacja nie stanowi porady prawnej, opinii prawnej, ani też analizy konkretnego stanu faktycznego. W razie jakichkolwiek pytań lub wątpliwości z Państwa strony, serdecznie zachęcamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Zaznaczone pola są obowiązkowe *

*