Zmiany w postępowaniu cywilnym i kosztach sądowych w sprawach cywilnych – najważniejsze informacje

24 lipca 2019r. Prezydent RP podpisał Ustawę z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy – Kodeks Postępowania Cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1469) – została ogłoszona 6 sierpnia 2019r.

Ustawa wprowadzi szereg zmian mających, w opinii ustawodawcy, na celu skrócenie czasu trwania postępowań sądowych poprzez usprawnienie pracy sądów cywilnych i ograniczenie nadużyć uprawnień przez strony w toku postępowania.

I. Doręczenie przez komornika a nie podwójne awizo

Jedną z kontrowersyjnych zmian jest eliminacja skutku doręczenia dla podwójnie awizowanych pism – zgodnie z nowym brzmieniem art. 139 oraz nowododanym art. 1931, pozew lub inne pismo wywołujące potrzebę obrony praw pozwanego, któremu nie doręczano wcześniej w sprawie żadnego pisma w sposób przewidziany w KPC, po powtórnym zawiadomieniu nie zostaje uznane za doręczone.

W następstwie nieskutecznego doręczenia pocztą, sąd zobowiąże powoda do doręczenia pisma za pośrednictwem komornika, na co wyznaczy mu dwumiesięczny termin.

Powód będzie mógł:

  1. dostarczyć potwierdzenie doręczenia przez komornika,
  2. zwrócić pismo i wskazać aktualny adres pozwanego,
  3. przedstawić dowód na potwierdzenie tego, że pozwany zamieszkuje pod adresem, na który kierowano pismo.

Jeżeli zobowiązanie sądu nie zostanie wykonane, postępowanie będzie mogło zostać zawieszone.

Powyższa regulacja, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, skutecznie uniemożliwia umyślne działania wierzycieli, którzy wykorzystywali nieświadomość dłużnika lub fakt nieprzebywania pod adresem zameldowania, a w wyniku fikcji prawnej doręczenia po powtórnym zawiadomieniu, sąd wydawał wyrok zaoczny.

Niestety, przepisy w znowelizowanym brzmieniu otwierają z kolei drogę do nadużyć ze strony dłużników, którzy będą mogli zwyczajnie nie otwierać drzwi listonoszowi i komornikowi, w efekcie tamując postępowanie.

II. Posiedzenie przygotowawcze

Zmienione przepisy wprowadzają również nową instytucję – „posiedzenie przygotowawcze”, które zostało uregulowane w nowododanym rozdziale 2a (art. 2051-15).

Sąd będzie wyznaczał posiedzenie przygotowawcze, podczas którego będzie nakłaniał strony do ugodowego rozwiązania sporu. Jeżeli jednak strony nie dojdą do porozumienia, zostanie sporządzony plan przyszłej rozprawy.

Strony (lub ich pełnomocnicy) będą zobowiązane do udziału w posiedzeniu przygotowawczym – przy czym w przypadku, gdy na posiedzeniu nie stawi się strona powodowa posiedzenie będzie kontynuowane i zostanie ustalony wiążący również nieobecnego plan rozprawy, a w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności powoda, sąd będzie mógł nawet umorzyć postępowanie.

Jeżeli ugodowe rozwiązanie sporu nie będzie możliwe, podczas posiedzenia przygotowuje się plan rozprawy, który może obejmować:

  1. ustalenie przedmiotów żądań stron, spornych faktów,
  2. wyznaczenie terminów posiedzeń i innych czynności,
  3. kolejność przeprowadzenia dowodów i związanych z nimi czynności.

III. Właściwość sądu

Zmiany ulegają również przepisy o właściwości sądów:

  1. przepisy zakładające możliwość wytoczenia powództwa przed sąd miejsca wykonania umowy nie znajdą zastosowania w sprawach przeciwko konsumentom – dotychczas ogromna ilość spraw tego rodzaju była rozpatrywana przez sądy warszawskie, gdzie siedzibę ma większość dużych przedsiębiorców świadczących usługi na rzecz konsumentów. Wraz z wejściem w życie zmian, sądem właściwym w tych sprawach będzie, wedle właściwości ogólnej, sąd miejsca zamieszkania konsumenta,
  2. powództwo o  ochronę  dóbr  osobistych  naruszonych  przy wykorzystaniu środków masowego przekazu będzie można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda,
  3. powództwa o  roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym, będzie można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda.

IV. Potrącenie

Znowelizowane przepisy wprowadzają również ograniczenia w stosunku do wierzytelności mogących stanowić podstawę zarzutu potrącenia. Nowy art. 2031 stanowi, iż podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego.

V. Nowe zasady odczytywania wyroków

Istotną zmianą jest nowo dodany § 4 w art. 236, który przewiduje możliwość odstąpienia przewodniczącego od odczytania sentencji i podania zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, jeżeli na ogłoszenie nikt się nie stawił (włączając publiczność).

VI. Odpłatne uzasadnienia wyroków

Ustawa zmieniająca wprowadza zmiany również w Ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie opłaty od wniosku o doręczenie orzeczenia / zarządzenia z uzasadnieniem. Za wniosek o sporządzenie uzasadnienia zapłacić trzeba będzie 100 zł. Gdy strona wniesie apelację, wówczas kwota ta zostanie zaliczona na poczet opłaty za postępowanie odwoławcze w drugiej instancji.

Takie rozstrzygnięcie jest jednak kontrowersyjne. Strona ma prawo poznać stanowisko sądu z pełnym uzasadnieniem. Wprawdzie, wydając wyrok czy postanowienie, sąd przedstawia ustne zasadnicze motywy rozstrzygnięcia, jednakże nie zawsze są one zrozumiałe dla strony. Zwłaszcza strona, która nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, może nie rozumieć dlaczego sąd wydał taki, a nie inny wyrok.

VII. Apelacja bezpośrednio do II instancji

Kolejną zmianą jest wprowadzenie możliwości wniesienia apelacji bezpośrednio do sądu II instancji. W dotychczasowym stanie prawnym istniała taka możliwość, aczkolwiek sąd II instancji przekazywał apelację do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie w celu kontroli formalnej – zgodnie z nowymi przepisami, w przypadku zaistnienia opisanej sytuacji sąd odwoławczy wykona czynności sądu I instancji i nada sprawie bieg.

VIII. Zażalenia

Znowelizowane przepisy ograniczają katalog postanowień sądu, na które przysługuje zażalenie do sądu II instancji.

Zażalenia m. in. na wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia, skazanie świadka, biegłego czy strony na grzywnę, będą rozpatrywane przez inny skład tego samego sądu.

IX. Nadużycie prawa procesowego

Przepisy wprowadzają jeszcze jedną nową instytucje – nadużycie prawa procesowego.

Za nadużycie prawa procesowego może być uznane np. wnoszenie pozwu oczywiście bezzasadnego, wnoszenie szeregu wniosków o wyłączenie sędziego, wnoszenie szeregu zażaleń w tym samym lub zbliżonym przedmiocie.

W przypadku uznania przez sąd, że zachowanie strony wskazuje na nadużycie przez nią prawa procesowego, sąd może:

  1. skazać stronę na grzywnę,
  2. zobowiązać stronę do zwrotu części lub całości kosztów, niezależnie od wyniku sprawy,
  3. na wniosek strony przeciwnej przyznać zwiększone koszty na jej rzecz lub podwyższyć stopę odsetek zasądzonych od nadużywającej strony.

Ustawa zmieniająca przywraca również odrębne postępowanie gospodarcze, które omówimy w kolejnym artykule.

X. Wejście w życie przepisów

Zmiany wprowadzone ustawą co do zasady wejdą w życie po upływie 3 miesięcy od daty ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Co do zasady, zmiany wejdą w życie w terminie 3 miesięcy od daty ogłoszenia ustawy zmieniającej w Dzienniku Ustaw, tj. 7 listopada 2019r.

W stosunku do niektórych do niektórych zmian przewidziany Vacatio legis wynosi kolejno:

  • 14 dni dla zmian przepisów Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego:
  1. 18 §2 – przekazanie sprawy sądowi okręgowemu
  2. 25 §1 – sprawdzenie WPS
  3. 31 §2 – stosowanie właściwości przemiennej w sprawach przeciwko konsumentom (nowo dodany)
  4. 52 §2 – skład sądu w sprawie o wyłączenie sędziego
  5. 633 – kompetencje rzecznika konsumenta
  6. 110 – koszty osób niebędących stroną
  7. 125 §21a – wnoszenie pism za pomocą systemu teleinformatycznego (nowo dodany)
  8. 139 §3 i §5 – doręczanie pism stronom wpisanym do rejestru sądowego
  9. 148 §3 – wydawanie postanowień na posiedzeniu niejawnym (nowo dodany), w związku z tym: uchylenie: 1481 §2, 169 §5, 183, 199 §3, 346 §2, 351 §2,  477 9 §32, 47711 §3, 47713 §2, 735 §1, 10643 §1; zmiana: 172, 18314 §2, 240 §1, 275, 350 §2, 355, 364 §1, 410 §1, 414, 4246 §3, 464 §1, 47930, 47963, 47974, 505 §3.
  10. 1781 – podstawy zawieszenia postępowania (nowo dodany)
  11. 182 §1 i §2 – umorzenie postępowania
  12. 18351 i §2 – wynagrodzenie mediatora
  13. 450 §3 – podjęcie zawieszonego postępowania po śmierci małżonka
  14. 461 §22 – uchylenie właściwości wyłącznej z uczestnictwem organu rentowego\
  15. 7821 i 788 §3 – odmowa wydania klauzuli wykonalności
  16. 797 §11 i 804 §2 – przedawnienie tytułu wykonawczego (nowo dodane)
  17. 82032 – podjęcie czynności przez komornika
  18. 825 pkt. 11 – przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego (nowo dodany)
  19. 840 §1 pkt. 2 – powództwo opozycyjne

14-dniowe vacatio legis przewidziane zostało również dla zmian w Ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Powyższe zmiany wejdą w życie 21 sierpnia 2019r.

  • 6 miesięcy dla zmian przepisów dotyczących elektronicznego postępowania upominawczego zawartych w  art. 50528-38 KPC.

Kancelaria Radców Prawnych Stopczyk & Wspólnicy Sp. K.
Kancelaria zastrzega, że niniejsza informacja zawiera jedynie ogólny zarys poruszonych w niej zagadnień. Informacja nie stanowi porady prawnej, opinii prawnej, ani też analizy konkretnego stanu faktycznego. W razie jakichkolwiek pytań lub wątpliwości z Państwa strony, serdecznie zachęcamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Zaznaczone pola są obowiązkowe *

*